مدیریت برنامه‌های دانشگاهی علمی (مبدع)

نسخه آزمایشی

برنامه‌ریزی راهبردی استقرار دانشگاه سبز بر اساس تحلیل SWOT – مطالعه موردی دانشگاه شهید بهشتی

  • نویسندگان

    لیلا اسکندری

  • عنوان فارسی مقاله: برنامه‌ریزی راهبردی استقرار دانشگاه سبز بر اساس تحلیل SWOT – مطالعه موردی دانشگاه شهید بهشتی

  • فرمت مقاله

    application/pdf

تصویر مطلب برنامه‌ریزی راهبردی استقرار دانشگاه سبز بر اساس تحلیل SWOT – مطالعه موردی دانشگاه شهید بهشتی
  • دوشنبه 15 آذر 1395
  • 570

چکیده فارسی

وضعیت محیط‌زیست تأثیر آشکاری بر زندگی انسان و دیگر موجودات کره خاکی دارد. مشکلات زیست‌محیطی فعلی زاییده فعالیتهای انسانی بوده که در طول حیات بشر بی‌سابقه بوده است. بهترین راه مقابله با این مشکلات و حفظ کره زمین توسعه‌ی پایدار می باشد. دانشگاه‌ها بعنوان مراکز مهم در امر آموزش و پژوهش نقش کلیدی در حرکت به‌سوی توسعه پایدار ایفاء می‌کنند. در نتیجه استقرار دانشگاه سبز می‌تواند در راستای کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی و استفاده کارآمد و بهینه از منابع گام های اساسی بردارد. در ایران حفاظت از محیط‌زیست یک وظیفه عمومی بوده و دولت و سازمان حفاظت محیط‌زیست مکلف به پرداختن جدی به امر آموزش محیط‌زیست در کلیه واحدهای آموزشی و مراکز آموزش عالی می باشند. در نتیجه با آموزش‌های مستمر و هدف‌دار اقشار مختلف جامعه می‌توان راه‌های توسعه پایدار را هموار ساخت. لذا به نظر می‌رسد انتخاب دانشگاه‌ها به‌عنوان کانون‌های آموزش و پژوهش برای نقطه آغازین اجرای برنامه حفاظت از محیط‌زیست، مناسب باشد. این امر مستلزم بنیان نهادن دانشگاه سبز بوده تا بتوان گامهای موثری در نیل به ابعاد توسعه پایدار در حفظ محیط زیست، کاهش هزینه های دانشگاه برداشت. دانشگاه شهید بهشتی بعنوان یکی از دانشگاه های برتر ایران در امر آموزش و پژوهش می تواند نقش کلیدی و تاثیر گذار از این حیث ایفاء نماید. در نتیجه شناسایی فاکتورها، زیر مولفه ها و چالشهای پیش روی استقرار دانشگاه سبز و نیز تدوین راهبردهای توسعه استقرار دانشگاه سبز از اهداف اصلی این پژوهش می‌باشند.

مسئـولیـت

نام و نام خانوادگـی

مرتبـه علمـی

محل اشتغـال

استاد راهنما
دکتر نغمه مبرقعی دینان
استادیار
پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی

دانشجو: لیلا اسکندری | رشته و گرایش: برنامه ریزی محیط زیست

بشر با جهانی مواجه است که مشکلات زیست‌محیطی عدیده ای مواجه بوده که در طول حیات بشر بی‌سابقه بوده است. وضعیت محیط‌زیست تأثیر آشکاری بر زندگی انسان و دیگر موجودات کره خاکی دارد که به‌صورت جدی با تهدید روبروست. علاوه بر این، بشر با مشکلات اجتماعی از قبیل شکست سیستم‌های اقتصادی اجتماعی و سازمانی دست‌وپنجه نرم می‌کند. بهترین راه مقابله با این مشکلات پیچیده و حفظ کره زمین توسعه‌ی پایدار می‌باشد (Waas et al., 2010). یافتن یک روش پایدار برای تولید و استفاده از انرژی تجدید‌پذیر، تنها راهی است که می‌تواند بشر را به امنیت انرژی در آینده رهنمون سازد (Geng et al., 2013). نیاز فوری جامعه و درخواست همگان برای توسعه‌ی پایدار به دانشگاه‌ها اجازه می‌دهد تا به‌عنوان عامل اصلی و مسئول اخلاقی، راهنمای جامعه در مسیر توسعه‌ی پایدار و رسیدن به آینده‌ی پایدار تلقی شوند (Yuan et al., 2013). دانشگاه سبز خود را موظف به انجام تمامی طرح‌ها و برنامه‌هایی می‌داند که در راستای اهداف آن بوده و از حیطه‌ی اختیارات آن خارج نباشد. برای داشتن محیط آموزشی و پژوهشی مناسب، نیاز به سرویس‌های مختلفی نظیر کارگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها، امور اداری، مالی و خدماتی، فضاها و ساختمان‌های آموزشی مناسب و سایر موارد مشابه خواهد بود. یکی از اهداف دانشگاه سبز تقویت آموزش و پژوهش با تأکید بر اصول حفاظت از محیط‌زیست و توسعه پایدار است. یک دانشگاه هنگامی می‌تواند در جامعه به‌عنوان یک دانشگاه سبز مطرح شود که در راستای کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی و استفاده کارآمد و بهینه از منابع و مواد مصرفی و بدون اسراف در مصرف مواد موردنیاز روزمره بتواند به فعالیت خود به‌صورت پایدار ادامه دهد (علوی مقدم و همکاران، 1387). یک دانشگاه سبز باید سازگار با محیط و عاری از فعالیت‌های مخرب چرخه‌های طبیعی و استفاده از مواد غیر سمی و پاک، کاربری مجدد مواد سازگار با محیط‌زیست باشد. همچنین باید درزمینه‌ی فعالیت‌های مختلف روزمره با تلاش مستمر کارکنان، دانشجویان و محققین جهت به حداقل رساندن آلودگی‌های زیست‌محیطی کارآمد باشد.

ضرورت انجام تحقیق:

بر اساس اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حفاظت از محیط‌زیست یک وظیفه عمومی تلقی شده است. مواد 60 و 64 در قانون برنامه چهارم توسعه، دولت و سازمان حفاظت محیط‌زیست را مکلف به پرداختن جدی به امر آموزش محیط‌زیست در کلیه واحدهای آموزشی، مراکز آموزش عالی کرده است. یکی از این زمینه‌های بسیار مهم در بخش آموزش رسمی کشور در برنامه جامع آموزش همگانی محیط‌زیست، طرح دانشگاه سبز است (خلیل نژاد، 1389). با توجه به اینکه آموزش یکی از مؤثرترین عوامل در توسعه یک کشور است و نیز بسیاری از تهدیدات زیست‌محیطی، تخریب منابع و آلوده سازی محیط نتیجه فعالیت‌های انسانی است، تردیدی نیست که با آموزش‌های مستمر و هدف‌دار اقشار مختلف جامعه، می‌توان راه‌های توسعه پایدار را هموار ساخت. لذا به نظر می‌رسد انتخاب دانشگاه‌ها به‌عنوان کانون‌های آموزش و پژوهش برای نقطه آغازین اجرای برنامه حفاظت از محیط‌زیست، مناسب باشد. برای حصول به ابعاد اصلی توسعه پایدار در یک دانشگاه سبز نیاز به برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت و بلندمدت و اجرا و نظارت دقیق می باشد. لذا شرط لازم برای انجام صحیح برنامه دانشگاه سبز، تشکیل کمیته سبز در هر دانشگاه و گروه‌های سبز در دانشکده‌ها خواهد بود. وظیفه این کمیته، تعیین راهبردها، اجرا و نظارت بر فعالیت‌های مربوط به دانشگاه سبز می‌باشد. اعضای این کمیته می‌توانند از مجموعه افراد مختلف موجود در دانشگاه، اعم از اعضای هیئت‌علمی، کارکنان، و دانشجویان آگاه و علاقه‌مند به اصول زیست‌محیطی باشند. تعیین برنامه صحیح در راستای رسیدن به دانشگاه سبز، علاوه بر فواید زیست‌محیطی، می‌تواند در کاهش هزینه‌های مربوط به دانشگاه هم مؤثر باشد (Huang and Lee, 2015).

اهداف تحقیق:

  • مطرح‌شدن دانشگاه‌های ایران در سطح بین‌المللی و در میان دانشگاه‌های فعال در زمینه‌های مربوط به انرژی و محیط‌زیست.
  • شناسایی وضع موجود مصرف انرژی، آب، مواد اولیه، بررسی میزان ضایعات، تبیین سیاست‌ها و راهکارهای اجرایی در خصوص اعمال مدیریت سبز در دانشگاه، تهیه دستورالعمل‌ها، راهنماهای اجرایی و چک‌لیست‌های کاهش مصرف برای واحدهای مختلف دانشگاه.
  • بررسی و تحلیل نقاط ضعف (درونی) و فرصت و تهدیدها (بیرونی) به‌منظور دست‌یابی به استراتژی‌های مناسب برنامه‌ریزی برای برقراری دانشگاه سبز.
  • شناسایی فاکتورها، زیر معیارها و چالش های استقرار دانشگاه سبز در دانشگاه شهید بهشتی.
  • تدوین راهبردهای توسعه استقرار دانشگاه سبز در دانشگاه شهید بهشتی.

منابع:

  • Geng, Y., Liu, K., Xue, B., & Fujita, T. 2013. Creating a “green university” in China: a case of Shenyang University. Journal of Cleaner Production, 61: 13–19.
  • Huang, Y., & Lee, J. C. 2015. Schooling for Sustainable Development in Europe. (R. Jucker & R. Mathar, Eds.). Cham: Springer International Publishing.
  • Waas, T., Verbruggen, A., & Wright, T. 2010. University research for sustainable development: definition and characteristics explored. Journal of Cleaner Production, 18(7): 629–636.
  • Yuan, X., Zuo, J., & Huisingh, D. 2013. Green Universities in China – what matters? Journal of Cleaner Production, 61: 36–45.