مدیریت برنامه‌های دانشگاهی علمی (مبدع)

نسخه آزمایشی

بررسی تعارض میان کشاورزان و حیات وحش و ارائه راهکار برای کاهش تعارض‌ها در استان مازندران

  • نویسندگان

    مژگان اسداللهی

  • عنوان فارسی مقاله: بررسی تعارض میان کشاورزان و حیات وحش و ارائه راهکار برای کاهش تعارض‌ها در استان مازندران

  • فرمت مقاله

    application/pdf

تصویر مطلب بررسی تعارض میان کشاورزان و حیات وحش و ارائه راهکار برای کاهش تعارض‌ها در استان مازندران
  • دوشنبه 15 آذر 1395
  • 560

چکیده فارسی

تضاد بین انسان و حیات وحش قدمتی طولانی داشته و امروزه در همه جای دنیا بخصوص در کشورهای در حال توسعه شدیدتر می باشد. علت اصلی این تعارض گسترش سکونت گاه های انسانی بوده که بواسطه ی فشار های جمعیتی ، رشد اقتصادی، و گسترش تقاضای جهانی برای منابع طبیعی، انسان ها مکان های بیشتر و بیشتری را اشغال می کنند. در نتیجه آن زیستگاه ها تخریب و اجباراً انسان ها و حیات وحش با هم مواجه می شوند. شناسایی درک کشاورز از این تعارض بسیار مهم است چون اعتقاد و باور بر روی نگرش و نگرش بر روی رفتار اثر می گذارد. پس با شناسایی ارزش ها و باور های کشاورز می توانیم رفتار او را در رابطه با حیات وحش پیش بینی کنیم. امروزه موضوع تعارض میان حیات وحش و انسان به واسطه ی وضعیت بحرانی حیات وحش و اهمیت سلامت و اقتصاد انسان ها بسیار مورد توجه است. بنابراین شناسایی این تعارض ها و علل اصلی وقوع آنها گام نخست و اساسی برای یک مدیریت صحیح و کاربردی است. تا راهکار هایی مناسب برای هر دو طرف جهت کاهش این تعارض ها ارائه دهد.

پژوهشکده: علوم محیطی | گروه: تنوع زیستی و مدیریت اکوسیستمها

مشخصات اساتید راهنما و مشاور

مسئولیت نام و نام خانوادگی مرتبه علمی محل اشتغال
استاد راهنما دکتر فراهم احمدزاده استادیار پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی
استاد مشاور دکتر حسین محمودی استاد یار پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی

دانشجو: مژگان اسداللهی، رشته و گرایش: مهندسی منابع طبیعی – زیستگاهها و تنوع زیستی

تعریف مسئله:
تعارض بین انسان و حیات وحش قدمتی به اندازه‌ی حضور بشر در روی کره‌ی زمین داشته و زمانی اتفاق می افتد که نیاز های انسان با حیوان هم پوشانی پیدا می کند و معمولا اثرات منفی برای دو طرف به بار می آورد (Harich et al., 2013). از جمله دلایلی که منجر به ایجاد تعارض می شود: افزایش جمعیت انسانی، کاهش زیستگاه حیات وحش در اثر تغییر کاربری زمین، عدم طعمه طبیعی ( با افزایش و توسعه ی شهر نشینی و بالطبع از بین رفتن زیستگاه برخی گونه ها در برخی مناطق و همچنین شکار بی رویه یک گونه که طعمه گونه ی دیگر است، کاهش می یابد.ورود حیوان وحشی به مناطق کشاورزی چندین پیامد دارد؛ 1) تخریب محصول 2) تخریب دام 3) صدمه به مردم (از طریق حمله مستقیم ویا انتقال بیماری) و 4) صدمه به حیات وحش (مرگ یا زخمی شدن). در واقع خطر از یک سو معیشت کشاورز و از سویی دیگر بقاء حیوان وحشی را تهدید می کند( Wang et al., 2006). تخریب دام و محصولات کشاورزی توسط حیات وحش اثرات قابل توجهی را بر زندگی کشاورزان به جای می گذارد؛ از جمله: 1) کاهش بعد اقتصادی خانوار کشاورز 2) ایجاد هزینه هایی برای اعضاء خانوار مثل؛ افزایش نیاز به نگهبانی از زمین ها ( افزایش زحمت کاری مثل شب پایی)، اختلال در تحصیل کودکان ( چون به کمک بیشتر بچه ها نیاز است)، افزایش خطر صدمه و حتی مرگ، افزایش خطر انتقال بیماری(Hill, 2004 ). علاوه بر این، این تخریب ها می تواند باعث افزایش قیمت غذا برای مصرف کنندگان و سود های حاشیه ای برای کشاورزان و دام داران شود. تضاد بین انسان و حیات وحش در کشورهای در حال توسعه وخیم تر است چون دام و کشاورزی بخش مهمی از معیشت و درآمد کشاورز محسوب می شود.
پژوهشهای مرتبط در این خصوص در ایران بسیار محدود و همچنین گونه محور بوده است. در این پژوهش سعی بر این است که موضوع تعارض میان انسان و حیات وحش انسان محور و از دیدگاه انسانی باشد. در نتیجه شناسایی درک کشاورز از این تعارض بسیار مهم است. چون اعتقاد و باور بر روی نگرش و نگرش بر روی رفتار اثر می گذارد. پس با شناسایی ارزش ها و باور های کشاورز می توانیم رفتار او را در رابطه با حیات وحش پیش بینی کنیم.

ضرورت انجام تحقیق:
تعارض میان انسان و حیات وحش یک شمشیر دولبه است ((Alert & Molleman, 2010 که هر دو در این تعارض متضرر می شوند. تعارض ها رفاه انسان را تحلیل می برند و هزینه های اقتصادی و اجتماعی به همراه دارند. و از سویی دیگر حیوانات اغلب به دلیل حفاظت از جان و مال انسان ها یا کشته می شوند و یا صدمه می بینند. امروزه موضوع تعارض میان حیات وحش و انسان به واسطه ی وضعیت بحرانی حیات وحش و اهمیت سلامت و اقتصاد انسان ها بسیار مورد توجه است. بسیاری از گونه های حیات وحش در شرایط افزایش جمعیت انسانی به واسطه ی کاهش زیستگاه مطلوب و طعمه مورد نیاز در حال کاهش جمعیت هستند و مقوله ی تعارض با انسان هم می تواند یک دلیل قوی برای کاهش بیشتر آنها شود و همچنین از سویی دیگر ضرر و زیان های اقتصادی برای کشاورزان خرده پا و ضعیف و آسیب به ساختار درآمد خانوار و از طرفی کاهش قیمت برخی از محصولات تحت تاثیر مسایل سیاسی و اجتماعی کشور می تواند باعث دلسردی و امتناع از کشت و توسعه کشاورزی و هرج و مرج در ساختار کشاورزی و دامداری کشور شود. علاوه بر حملات مستقیم، در اثر تماس با حیات وحش ممکن است، بیماری هایی به انسان منتقل شود. براساس گفته های ولف، دوناوان، و دایموند (2007) مهمترین بیماری های امروزی جمعیت های انسانی، منشاء حیوانی دارند. این بیماری ها در 11،000 سال گذشته پس از ظهور کشاورزی پدید آمده است. بیماری های زونوتیک یا بیمار های مشترک انسان و دام (که از حیوان به انسان منتقل یافته) توجه بسیاری را به خودش جلب کرده و باعث نگرانی در بین محققین شده است. بنابراین ضروری است که این تضاد ها و تعارض ها شناسایی شوند و راه کار هایی برای شان در نظر گرفته شوند. شناسایی این تعارض ها و علل اصلی وقوع آنها گام نخست و اساسی برای یک مدیریت صحیح و کاربردی است. تا راهکار هایی مناسب برای هر دو طرف جهت کاهش این تعارض ها ارائه دهد.

اهداف تحقیق:

  • شناسایی تضاد بین کشاورزان و حیات وحش در استان مازندران
  • پیش بینی رفتار محیط زیستی کشاورزان با استفاده از تئوری رفتار برنامه ریزی شده
  • شناسایی و ارائه راه کارهای مقابله با این تعارض ها
  • تعیین میزان، شدت و نوع خسارت وارده از حیات وحش به کشاورزان
  • طبقه‌بندی کشاورزان با استفاده از نظام ارزشی حیات وحش

منابع:

  • Alert, M.E., Molleman, F. 2010. Farmers’ Perceptions of the Impact of Wildlife on Small-Scale Cacao Cultivation at the Northern Periphery of Dja Faunal Reserve, Cameroon. African Primates, 7 (1): 3-27.
  • Harich, F.K., Treydte, A.C., Sauerborn, J., Owusu, E.H. 2013. People and wildlife: Conflicts arising around the Bia Conservation Area in Ghana. Journal for Nature Conservation 21: 342-349
  • Hill, C.M. 2004. Farmers’ Perspectives of Conflict at the Wildlife–Agriculture Boundary: Some Lessons Learned from African Subsistence Farmers. Human Dimensions of Wildlife, 9: 279- 286.
  • Wang, S.W., Curtis, P.D., Lassoie, J.P. 2006. Farmer Perceptions of Crop Damage by Wildlife in Jigme Singye Wangchuck National Park, Bhutan. Wildlife Society Bulletin, 34(2):359-365.