مدیریت برنامه‌های دانشگاهی علمی (مبدع)

نسخه آزمایشی

مدیریت جامع منابع آب؛ راهکار حل پایدار بحران آب

  • عنوان فارسی مقاله: مدیریت جامع منابع آب؛ راهکار حل پایدار بحران آب

  • فرمت مقاله

    application/pdf

تصویر مطلب مدیریت جامع منابع آب؛ راهکار حل پایدار بحران آب
  • یکشنبه 16 آبان 1395
  • 212

چکیده فارسی

تلاش‌های بین‌المللی 30 سال اخیر، ضرورت جامع‌نگری را به الگوی جدید مدیریت آب تبدیل کرده است که «مدیریت جامع منابع آب» و «مدیریت یکپارچه حوضه» از مظاهر آن به ‌شمار می‌رود. جامع‌نگری در مدیریت آب، به بیانی ساده بدین معناست که مسائل اقتصادی، زیست‌محیطی، فنی و اجتماعی، در عین تضمین پایداری منابع آب برای نسل‌های آتی مورد توجه قرار می‌گیرد.

«روال عمومی مدیریت و سیاست‌گذاری آب در سطح جهان تا آغاز دهه 1980، صرفاً به دنبال عرضه آب بیشتر برای تأمین تقاضای جمعیت رو به رشد بود. متأثر از این رویکرد، مبنای توسعه منابع همواره تک‌ منظوره بود. چنین رویکردی به روابط درونی و پیچیدگی‌های محیط طبیعی و انسانی و برهم‌کنش آنها توجهی نداشت. به بیانی دیگر، طرح‌های توسعه صرفاً در پی کنترل فیزیکی آب در راستای منافع اقتصادی بودند و به تأثیرات زیست‌محیطی و اجتماعی نیز توجه چندانی نمی‌شد. افزون بر این‌ها،‌ مشارکت مردمی در فرایندهای تصمیم‌گیری بندرت وجود داشت. چنین رویکردی آثار نامطلوب و گاه جبران‌ناپذیری را بر اکوسیستم‌ها و جوامع برجای می‌گذاشت. این امر جامعه جهانی را به واکنش و اتخاذ نگرشی جدید در مدیریت بخش آب وادار کرد. تلاش‌های بین‌المللی 30 سال اخیر، ضرورت جامع‌نگری را به الگوی جدید مدیریت آب تبدیل کرده است که «مدیریت جامع منابع آب» و «مدیریت یکپارچه حوضه» از مظاهر آن به ‌شمار می‌رود. جامع‌نگری در مدیریت آب، به بیانی ساده بدین معناست که مسائل اقتصادی، زیست‌محیطی، فنی و اجتماعی، در عین تضمین پایداری منابع آب برای نسل‌های آتی مورد توجه قرار می‌گیرد» (/www.iswm.ir/iwr).

«مدیریت یکپارچه منابع آب مفهومی تجربی است که مبتنی بر تجربه جامعه آب برپا شده است. با اینکه سابقه این مفهوم به چند دهه قبل باز می‌گردد (نخستین کنفرانس جهانی آب در ماردل پلاتا در سال 1977)، ولی پس از دستورکار 21 و اجلاس سران زمین درباره توسعه پایدار در سال 1992 در ریودوژانیرو بود که پیاده‌سازی این مفهوم در عمل، موضوع مباحثات وسیع قرار گرفت. امروزه این مفهوم در سطح گسترده مورد توجه مدیران آب‌،‌ تصمیم‌گیران و سیاست‌مداران در سراسر جهان قرار گرفته است» (/www.iswm.ir/iwr).

«در کنفرانس بین‌المللی آب و محیط‌زیست در دوبلین در ژانویه 1992، نمایندگان دولت‌ها از 100 کشور جهان بر سر اصولی به توافق رسیدند که به اصول دوبلین (موارد چهارگانه ذیل) مشهور شدند.

1- آب شیرین، منبعی محدود و آسیب‌پذیر است و برای تداوم حیات، توسعه و محیط‌زیست ضروری است.

2- زنان نقشی محوری در تهیه، مدیریت و تضمین آب ایفا می‌کنند.

3- توسعه و مدیریت آب بایستی بر رهیافتی مشارکتی شامل مصرف‌کنندگان، برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران در تمامی سطوح مبتنی باشد.

4- آب در تمامی مصارف رقیب خود دارای ارزش اقتصادی است و بایستی به‌عنوان کالایی اقتصادی به رسمیت شناخته شود.

نهاد همکاری جهانی آب (GWP)، مدیریت یکپارچه منابع آب را چنین تعریف می‌کند: «مدیریت یکپارچه منابع آب، فرایندی است که توسعه و مدیریت هماهنگ آب، خاک و منابع وابسته را به‌منظور حداکثر کردن رفاه اقتصادی و اجتماعی به شیوه‌ای عادلانه، بدون لطمه دیدن پایداری اکوسیستم‌های حیاتی ترویج می‌کند» (/www.iswm.ir/iwr).