مدیریت برنامه‌های دانشگاهی علمی (مبدع)

نسخه آزمایشی

استنتاج از دو ممکن نزد ابن‌سینا و رابطة آن با دو تعریف از قضایای حقیقیه و خارجیه

  • نویسندگان

    فلاحى, اسد الله

  • عنوان فارسی مقاله: استنتاج از دو ممکن نزد ابن‌سینا و رابطة آن با دو تعریف از قضایای حقیقیه و خارجیه

  • فرمت مقاله

    application/pdf

تصویر مطلب استنتاج از دو ممکن نزد ابن‌سینا و رابطة آن با دو تعریف از قضایای حقیقیه       و خارجیه
  • جمعه 9 مهر 1395
  • 559

چکیده فارسی

استنتاج قضیة ممکنه از دو قضیة ممکنه یکی از نزاع‌های پردامنه در منطق قدیم است که ارسطو، ابن‌سینا، فخر رازی، خواجه نصیر و قطب رازی بر آن مهر تأیید زده‌اند، در حالی که خونَجی، ابهری، ارموی و کاتبی آن را مردود شمرده‌اند. شگفت این است که منطق جدید در این نزاع جانب گروه دوم را می‌گیرد. از سوی دیگر، اخیراً معلوم شده است که منطق‌دانان قدیم هر یک از قضیة حقیقیه و خارجیه را به اشتراک لفظ در دو معنا به کار برده‌اند بدون اینکه از این اشتراک لفظ آگاه باشند: ملاک تقسیم، در یک معنا، رابطة عقدالوضع و عقدالحمل است و در دیگری، ظرف وجود موضوع. بنا به ملاک نخست، قضایای حقیقیه به صورت موجهاتی و با ادات‌های ضرورت و امکان تفسیر می‌شوند؛ در حالی که بنا به ملاک دوم، این قضایا فاقد هر گونه جهتی هستند و در برابر، قضایای خارجیه با محمول وجود تحلیل می‌شوند. در این مقاله، پس از گزارش نزاع یاد شده دربارة استنتاج از دو ممکن، نظرات، ایرادات و دفاعیه‌ها را به زبان منطق جدید صورت‌بندی کرده و نشان داده‌ایم که طرفین نزاع تصور یکسانی از قضایای حقیقیه و خارجیه نداشته‌اند: موافقان استنتاج از دو ممکن، تفسیر نخست و مخالفان، تفسیر دوم را در ذهن داشته‌اند.